मेडिको-लीगल क्षेत्रासंबंधी माहिती (मलिका) : : : : Information regarding Medico-Legal field (Series)

  मुन्नाभाई एम. बी. बी. एस. या चित्रपटात जेंव्हा अत्यवस्थ रुग्णाला आणले जाते त्यावेळी मह्त्वाचा विषय पुढे आला; आधी ट्रीटमेंट का आधी केस पेपर? आणिबाणीच्या परिस्थितीत रुग्णाला आधी उपचार दिले जात असले तरीही किमान एका कोर्‍या कागदावर रुग्णाची माहिती लिहिली जाते. अत्यवस्थ नसल्यास मात्र कोणत्याही दवाखान्यात अथवा रुग्णालयात गेल्यावर पहिल्यांदा केस पेपर करायला लागतो. का करायला लागतो केस पेपर? मॅक्जिबॉनी च्या व्याख्येनुसार केस पेपर म्हणजे म्हणजे रुग्णाबद्दलचा वैद्यकीय, शास्त्रीय, प्रशासकीय आणि कायदेशीर दस्तावेज असून त्यामधे "रोगनिदान आणि उपचाराचे समर्थन करणारी पुरेशी माहिती" आणि रुग्णाबद्दलच्या घटना क्रमाने नोंदवलेल्या असतात. याचाच अर्थ असा की डॉक्टरांनी कोणत्या रुग्णावर कोणते उपचार का केले याची क्रमवार माहिती केस पेपरवर नोंदवणे अपेक्षित आहे. अतिदक्षता विभागात आलेल्या अत्यवस्थ रुग्णावर उपचार दिल्यानंतर का होईना डॉक्टरांनी केसपेपरवर नोंदी करणे कायद्याने बंधनकारक आहे. पुढ्च्या वेळी रुग्ण उपचारांसाठी दवाख्यान्यात अथवा रुग्णालयात आल्यास केस पेपर वरुन पूर्वी काय आजार होता, काय उपचार केले...

  संमतीपत्र दवाखान्यात उपचार घेण्यासाठी जाणार्‍या रुग्णाने दवाखान्यातील डॉक्टरांना उपचार करण्यासाठी संमती दिलेली आहे असे समजले जाते. यालाच निहित संमती (implied consent) असे म्हणतात. यामधे डॉक्टरांनी रुग्णाची आणि त्याच्या  आजाराची माहिती घेणे, रुग्णाला तपासणे आणि औषधोपचार करणे याचा समावेश असतो. रुग्णाला एखादे इंजेक्शन देणे सुध्दा निहित संमतीमधेच येते कारण कोणीही रुग्णाला बांधून ठेऊन इंजेक्शन देउ शकत नाही. अर्थात ज्या इंजेक्शनमुळे रुग्णाला त्रास होऊ शकतो (उदा. पेनिसिलिन) त्याचा टेस्ट डोस देणे डॉक्टरांवर बंधनकारक आहे. रुग्णालयातील उपचारांबाबत मात्र उलट परिस्थिती आहे. रुग्णालयात दाखल करण्यासाठी संमती घ्यावीच लागते. रुग्णाची अथवा त्याच्या नातेवाईकांची संमतीपत्रावर सही न घेता रुग्णालयात दाखल करता येत नाही. याला अपवाद आहे. अत्यवस्थ रुग्ण अथवा अपघातात जखमी झालेल्या रुग्णाला दाखल करुन त्याचे प्राण वाचण्यासाठी करावे लागणारे उपचार करणे डॉक्टरांवर बंधनकारक आहे असा निकाल सर्वोच्च न्यायालयाने परमानंद कटारा य खटल्यात दिला आहे. अशा रुग्णाला रुग्णालयात घेऊन येणार्‍या सहृदयी व्यक्तींना कोणतेही ...